Historia

Koluszki w okresie międzywojennym

Osiedle miejskie w Koluszkach zaczęło dość szybko rozwijać się po zakończeniu I wojny światowej i odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Na podstawie wielu informacji z tych lat i dokumentów statystycznych dowiadujemy się, że na rozwój osady wielki wpływ miał rozwój komunikacji kolejowej w naszym mieście. W pasie podmiejskim powstaje wiele domków jednorodzinnych, letniskowych i domów kolejarzy. Na ogólną liczbę 15 tysięcy mieszkańców zamieszkałych w latach 30-tych w granicach gmin Długie i Gałkówka w osadzie Koluszki zamieszkiwało 3557 osób. Źródła i dokumenty z tego okresu wykazują, że głównymi środkami utrzymania była praca na kolei, handel i praca w przemyśle.

Przed wybuchem II wojny światowej Koluszki osiągają stan rozwoju typowy dla dużej osady miejskiej. Pomimo dość znacznego wzrostu liczby ludności nadal nie mają one praw miejskich i podlegają administracyjnie dwóm gminom – Gminie Długie i Gminie Gałkówek. W okresie tym stale aktualna była walka mieszkańców Koluszek o nadanie swej miejscowości praw miejskich. Trudno obecnie dociec dlaczego ta walka była daremna. Wraz z rozwojem zabudowy mieszkalnej zaczęły powstawać różnego typu przedsiębiorstwa, instytucje typowe dla osiedli miejskich oraz obiekty przemysłowe. W latach 1918 – 1939 powstały tu: 2 tartaki, parowozownia w Słotwinach, wytwórnia ciśnieniomierzy, Kasa Spółdzielcza i Spółdzielnie Spożywców „Społem”. Po stronie zachodniej miasta powstaje Urząd Pocztowy, Kino, cegielnia, restauracja i wiele sklepów. Koło Polskiej Macierzy w 1917 roku utworzyło Koedukacyjne Gimnazjum i Liceum Humanistyczne. Do 1921 roku w Koluszkach działa też Wiejski Sąd Pokoju dla 4-ech gmin.

Linie kolejowe ułatwiały objęcie przez Koluszki funkcji ponad lokalnej obsługi ludności. W okresie międzywojennym powołano do działania również dwie szkoły powszechne: Szkołę Powszechną Nr 1 przy ul. 3 maja i Szkołę Powszechną Nr 2 przy ul. Kościuszki. Do tych szkół uczęszczały dzieci miejscowe oraz z sąsiednich okolic i wiosek, gdzie nie było szóstych i siódmych klas. Warunki lokalowe szkół były dość dobre, za wyjątkiem Szkoły Nr 2 , która powstała w 1935 roku i mieściła się w budynku wynajętym. Gimnazjum i Liceum oraz Szkoła Nr 1 zajmowały duże budynki, które wybudowano przy pomocy społeczeństwa i wielkiej jego ofiarności. Jak na tamte czasy szkoły były bardzo dobrze urządzone i wyposażone w sprzęt i pomoce naukowe. Posiadały też sale gimnastyczne. We wszystkich szkołach była bardzo dobrze zorganizowana działalność kulturalna. Pod kierunkiem uzdolnionych i dobrze przygotowanych nauczycieli działały chóry, zespoły muzyczne i sportowe. Na szczególną uwagę zasługuje też działalność różnych organizacji szkolnych w tym ZHP . oba budynki: Liceum i Szkoły Podstawowej Nr 1 zostały spalone przez okupanta w 1939 roku.

W okresie największego rozwoju osady w 1936 roku na posiedzeniu Sejmiku Powiatowego w Brzezinach podjęto decyzję wystąpienia do władz wojewódzkich o powołanie miasta Koluszki. W 1937 przystąpiono do pomiarów obszarów pod przyszłe miasto. Działania te nie zostały zakończone gdyż przeszkodziła w tych pracach II wojna światowa. Zdołano jedynie wykonać orientacyjną mapę terenów, które miały obejmować przyszłe miasto. W wyniku tych pomiarów ustalono, że miasto to zajmować będzie obszar ok. 559 ha. Jeszcze przed wybuchem wojny wykonano kilka działań w zakresie infrastruktury. Dokonano też podłączenia sieci energetycznej do Łódzkiego Okręgu Energetycznego, rozbudowano również na miarę ówczesnych czasów sieć telefoniczną. Ponadto opracowano plan rozbudowy wodociągów.

Wybuch II wojny światowej zahamował dalsze działania i jeszcze bardziej skomplikował administracyjny układ Koluszek w okresie wojny. W przededniu wybuchu wojny nasiliła się na terenie Koluszek i w sąsiednich gminach, do których należały Koluszki działalność partii politycznych a szczególnie Polskiej Partii Socjalistycznej, Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Narodowego. Działalność ta szczególnie ukierunkowana była dążeniami do umocnienia na tym terenie wpływów do działalności dla przyszłego miasta. Mimo wielu zabiegów ze strony władz administracji powiatowej i aktywów politycznych nie udało się Koluszkom do końca 1939 roku uzyskać praw miejskich. Wojna i okupacja hitlerowska opóźniły ten proces. Pod koniec lat 30-tych rozbudowa jednorodzinna na terenie osady stanowiła 68,8% całej substancji mieszkalnej. Domostwa od 5-15 izb mieszkalnych charakterystyczne dla architektury małych miast stanowiły 27,5 % zabudowy, nieliczny procent stanowiły obiekty większe: dwu i trzy kondygnacyjne. Koluszki w ostatnich latach tuż przed wybuchem wojny reprezentowały pod względem urbanistycznym typ pośredni, między dużą osadą a małym miastem. Do rzędu miast w tym okresie kwalifikowały je przede wszystkim – liczba mieszkańców i pozarolniczy charakter zatrudnienia.

image_pdfimage_print