Historia

Słowo wstępne

Autorem historii Koluszek zamieszczonej w naszym serwisie jest pedagog i historyk – Tadeusz Biernacki. Autor ukończył Wyższą Szkołę Nauczycielską na Wydziale Historycznym w Kielcach. Uzyskał tytuł magistra historii na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Łódzkiego. Przez wiele lat pracował w szkołach podstawowych i średnich ucząc historii, w latach 1963-1986 był dyrektorem Szkoły Podstawowej nr 2 w Koluszkach. Szczególne zainteresowanie wykazywał historią okresu międzywojennego i latami okupacji. W okresie II wojny światowej bezpośrednio stykał się z ruchem oporu, był również uczniem tajnej szkoły średniej.

Tadeusz Biernacki ma na swoim koncie liczne publikacje w wielu pismach. Opracowania o większym zakresie to: „Koluszki w okresie okupacji hitlerowskiej”, „Rozwój ruchu młodzieżowego na Kielecczyźnie”, czy „Dzieje tajnej oświaty w Koluszkach.

W latach swej pracy zawodowej był aktywnym działaczem Związku Nauczycielstwa Polskiego i radnym Miejskiej Rady Narodowej. Za swą działalność był odznaczony: Srebrnym i Złotym Krzyżem Zasługi oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Za zasługi oświatowe został odznaczony Medalem Komisji Edukacji Narodowej i Złotą Odznaką Związku Nauczycielstwa Polskiego. Posiada również odznaczenia: Zasłużony dla woj. piotrkowskiego i Zasłużony dla woj. łódzkiego.

Najdawniejsze dzieje Koluszek

Koluszki to miejscowość, która pozornie wydaje się, że jest pozbawiona tradycji i głębszych korzeni. W rzeczywistości ma ona inspirująco długą historię, która sięga końca XIV wieku. Pierwsza wzmianka o Koluszkach pochodzi z 1399 roku, kiedy to Coluszcovice zostały zarejestrowane w Sądowych Księgach Brzezin. Na przełomie XIV i XV wieku poprzez Koluszki przechodził ważny szlak handlowy zwany bałtycko – ruskim. Wiódł on od Łęczycy, przez Brzeziny, Koluszki, Inowłódz, Opoczno do Sandomierza.

Istnieje kilka hipotez dotyczących nazwy osady. Jedna z nich głosi, że pierwszym właścicielem naszej miejscowości był Koluch a następnie jego syn Koluszek. Inna wersja głosi, że nazwa Koluszki pochodzi od ryby zwanej „Koluszka”, która stanowiła bogactwo pobliskich stawów i rozlewisk. W przeszłości , obszary na których obecnie znajduje się nasze miasto, były silnie zalesione. Z tego okresu nie mamy dokładniejszych danych na temat osady a nawet ile zamieszkiwało tu mieszkańców. Pierwsze dane o liczbie mieszkańców pochodzą dopiero z 1775 roku. Według tych danych dowiadujemy się, że żyło tu 141 osób w 19 domach. Z tych danych wiemy też, że najstarszą częścią Koluszek są tzw. „Stare Koluszki” do których zaliczamy ulicę Brzezińską – na jej przedłużeniu w kierunku Bogdanki. Kolejny zapis o Koluszkach pojawia się w 1790 roku. Dowiadujemy się z niego, że w najstarszej części osady znajdowały się 23 domy, a także młyn, browar, karczma i tartak. W latach 1797 – 1846 w pobliżu osady powstały cztery kolonie czynszowe, w których zamieszkiwało 20 rodzin kolonistów niemieckich. Osady te to Katarzynów, Felicjanów, Stefanów i Słotwiny.

W 1831 roku nową częścią Koluszek jest Kowalszczyzna, w której istniał już folwark i kolonia Wypalenisko. Pod koniec XIX wszystkie wyżej wymienione miejscowości weszły w skład osady zwanej Koluszkami. Większego znaczenia Koluszki nabrały dopiero, kiedy przystąpiono do budowy kolei Warszawsko – Wiedeńskiej w 1840 roku.

2. IX 1846 roku wyruszyła po raz pierwszy z Koluszek do Piotrkowa trybunalskiego lokomotywa zbudowana w Belgii. W miarę przemysłowego rozwoju Łodzi zaszła potrzeba połączenia jej z linią Warszawsko – Wiedeńską. Pierwszy pociąg z Koluszek do Łodzi wyruszył 19 XI 1865 roku. Znaczenie węzła wzrosło jeszcze bardziej, gdy w 1885 roku nastąpiło dalsze połączenie Koluszek ze Skarżyskiem Kamiennym przez Tomaszów Mazowiecki oraz wybudowanie linii kolejowej do Łodzi Kaliskiej i połączenie jej z Pabianicami, Zduńską Wolą, Kaliszem i Poznaniem. Od tej pory Koluszki stały się jednym z większych węzłów kolejowych. Po obu stronach linii kolejowej zaczęło rozwijać się budownictwo mieszkalne. W początkowym okresie było ono bezplanowe i chaotyczne. Wytyczane ulice nie miały twardej nawierzchni i kanalizacji. Jednak doskonałe połączenie z większymi ośrodkami miejskimi miało wielki wpływ na dalszą rozbudowę Koluszek. Ulice: Brzezińska i 3-Maja stały się najważniejszymi ulicami osady. Centrum Koluszek to dworzec kolejowy. Wybudowano tu budynek stacyjny, wieżę ciśnień oraz w pobliżu budynki murowane z czerwonej cegły dla kolejarzy. Według danych z 1883 roku wynikało, że w osadzie mieszkało 399 mieszkańców. Praca na kolei, w usługach i handlu miały duży wpływ na dalszy rozwój tej miejscowości.

W początkach XX wieku zaczyna kształtować się tu wyraźnie środowisko robotnicze. Rodziny kolejarskie stanowią ok. 50% mieszkańców. Pozostałą grupę stanowią rolnicy, kupcy, rzemieślniczy oraz dojeżdżający do pracy w Łodzi. Zwiększająca się liczba zatrudnionych wpływa na to, że łączą się oni w organizacje związkowe i partyjne. Na tym terenie dość szybko rozwija się działalność Polskiej Partii Socjalistycznej, która nawet włącza się do strajku generalnego podczas wydarzeń w 1905 roku. Ciągle zwiększająca się liczba ludności przyczynia się do powstania w 1904 roku parafii rzymsko – katolickiej pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia NMP, oraz plebani. Pierwszym proboszczem zostaje ksiądz Ignacy Dąbrowski. Szybka rozbudowa budownictwa szczególnie drewnianego przyczynia się do budowy strażnicy przeciwpożarowej z remizą strażacką, oraz organizacją Ochotniczej Straży Pożarnej po wschodniej stronie miasta. Po tej samej stronie powstaje też targowisko – rynek. Od tej pory mieszkańcy osady nie muszą wybierać się po większe zakupy do Brzezin czy Jeżowa. Wtorek staje się dniem targowym. Początek XX wieku jest dla Koluszek bardzo korzystny. Szybkie procesy urbanizacyjne i budowa wielu obiektów handlowych, przemysłowych i mieszkaniowych stwarza dla osady wiele cech zbliżonych do miejskich. Jednak wybuch I wojny światowej w 1914 roku zahamował na kilka lat dalszy proces rozbudowy miasta. Niełatwa więc była dalsza droga do rozwoju Koluszek. Jeszcze przez wiele lat osada ta nadal nie miała praw miejskich. Prawa te uzyskała dopiero po II wojnie światowej.

image_pdfimage_print